Shreya Maskar
शिवनेरी किल्ला हा पुणे जिल्ह्यात जुन्नर जवळ वसलेला आहे. हा ऐतिहासिक लष्करी किल्ला आहे. शिवनेरी किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे जन्मस्थान म्हणून प्रसिद्ध आहे.
साखळी दरवाजा (संकल दरवाजा) हा एक पर्यायी आणि कमी ज्ञात असलेला तीव्र चढणीचा दरवाजा आहे. येथे कडा चढण्यासाठी पर्यटकांना खडकात बसवलेल्या जड लोखंडी साखळ्यांचा आधार घ्यावा लागतो.
मुख्य मार्गावर सात भक्कम दरवाजे ( महादरवाजा, हत्ती दरवाजा आणि फाटक दरवाजा ) आहेत. या दरवाजांच्या वरच्या भागात मोक्याच्या ठिकाणी झरोके आहेत, ज्यातून शत्रूवर उकळते तेल ओतण्याची सोय होती.
भोसले घराण्यापूर्वीही, सातवाहन काळात (इसवी सन पहिले शतक) या टेकडीवर तटबंदी होती. कोकणातील बंदरांना दख्खनशी जोडणाऱ्या प्राचीन व्यापारी मार्गांच्या संरक्षणासाठी ही तटबंदी उभारली गेली होती.
शिवनेरी किल्ल्याचे नाव स्थानिक देवता 'शिवाई' यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवाजी महाराजांचा जन्म होण्यापूर्वी राजमाता जिजाबाईंनी एका शूर पुत्राच्या प्राप्तीसाठी या देवीची उपासना केली होती.
किल्ल्याच्या माथ्याजवळ 'गंगा' आणि 'यमुना' नावाचे दोन नैसर्गिक पाण्याचे स्रोत आहेत, जे कधीच आटत नाहीत. तसेच मध्यभागी 'बदामी तलाव' आहे; यांमुळे वेढा पडलेल्या परिस्थितीतही किल्ल्यावरील पाणीपुरवठा स्वयंपूर्ण राहत असे.
शिवनेरी किल्ला १३ व्या शतकात यादव घराण्याने त्यांच्या व्यापारी मार्गाच्या संरक्षणासाठी बांधला होता.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.